1 – Tworzenie dokumentów tekstowych

Czego się nauczysz?

Edytor tekstu to jeden z programów, których będziesz używał przez całe życie — w szkole, na studiach, w pracy. W tej lekcji dowiesz się, czym są edytory tekstu i jak się od siebie różnią, jak działa akapit, jak formatować tekst i jak zapisywać dokument w różnych formatach. Na końcu będziesz potrafił samodzielnie stworzyć dobrze wyglądający dokument tekstowy.

Czym jest edytor tekstu?

Edytor tekstu to program do tworzenia, edytowania i formatowania dokumentów pisanych. Pomyśl o nim jak o bardzo zaawansowanym notatniku — zamiast pisać ołówkiem, piszesz na klawiaturze, a program od razu zaznacza błędy ortograficzne, pozwala zmieniać wygląd liter i wstawiać obrazki.

Edytory tekstu dzielą się na kilka rodzajów:

• Microsoft Word — płatny, działa na Windows i Mac, plik ma rozszerzenie .docx
• LibreOffice Writer — darmowy, działa na Windows, Mac i Linux, plik ma rozszerzenie .odt
• Google Docs — działa w przeglądarce internetowej, zapisuje dokumenty w chmurze

Każdy z nich ma nieco inne możliwości, ale wszystkie służą do tego samego — tworzenia dokumentów tekstowych. Warto umieć porównać te programy i wybrać odpowiedni do zadania.

Zasady pracy z dokumentem tekstowym

Zanim zaczniesz pisać, warto znać kilka podstawowych zasad:

• Kursor tekstowy — miga na ekranie i pokazuje, w którym miejscu pojawi się następny znak wpisany z klawiatury.
• Zapis dokumentu — pamiętaj, żeby często zapisywać pracę. Użyj skrótu Ctrl + S. Bez tego możesz stracić całą pracę po awarii prądu lub programu.
• Format pliku — możesz zapisać dokument w różnych formatach: .docx, .odt, .pdf, .txt — każdy służy do czegoś innego.

Nigdy nie zostawiaj pracy bez zapisu — to jak napisanie całego wypracowania na tablicy i wyjście z klasy bez przepisania go do zeszytu.

Akapit — co to takiego?

Akapit to wydzielona część tekstu, która dotyczy jednej myśli lub tematu. Tworzysz go, naciskając klawisz Enter. To jak nowy wers w wierszu — oddzielasz jedną myśl od drugiej.

W edytorze tekstu możesz:

• Tworzyć akapit — naciśnij Enter na końcu wiersza
• Łączyć dwa akapity — ustaw kursor na początku drugiego akapitu i naciśnij Backspace
• Usuwać akapit — zaznacz cały akapit i naciśnij Delete

Ważne: ręczny podział wiersza to coś innego niż nowy akapit. Skrót Shift + Enter przenosi tekst do nowej linii, ale nie tworzy nowego akapitu — przydaje się np. przy pisaniu adresu.

Uwaga! Widoczność znaków specjalnych
W edytorze tekstu możesz włączyć wyświetlanie znaków niewidocznych (np. spacji, enterów). W programie Word kliknij ikonę ¶ na pasku narzędzi. Dzięki temu zobaczysz, gdzie są akapity, a gdzie tylko podziały wiersza. To bardzo pomaga przy poprawianiu dokumentów.

Formatowanie tekstu — jak zmieniać wygląd?

Formatowanie to zmienianie wyglądu tekstu — rozmiaru, kroju pisma, koloru, wcięcia i wielu innych rzeczy. Formatowanie służy temu, żeby dokument był czytelny i wyglądał profesjonalnie.

Podstawowe parametry czcionki:

• Krój czcionki — np. Arial, Times New Roman, Calibri. Krój to inaczej kształt liter.
• Rozmiar czcionki — mierzony w punktach (pt). Do tekstu normalnego używa się najczęściej 12 pt, do tytułów 16–24 pt.
• Styl — pogrubienie (Ctrl + B), kursywa (Ctrl + I), podkreślenie (Ctrl + U)
• Kolor tekstu — możesz zmienić kolor zaznaczonego fragmentu

Oprócz wyglądu liter możesz też zmieniać ustawienia akapitu:

• Wyrównanie tekstu — do lewej (Ctrl + L), do prawej (Ctrl + R), wyśrodkowanie (Ctrl + E), justowanie (Ctrl + J)
• Wcięcia — odsunięcie tekstu od marginesu. Pierwsze wcięcie w akapicie to klasyczny sygnał, że zaczyna się nowa myśl.
• Marginesy — odstępy między tekstem a krawędzią strony

Kopiowanie formatu — Malarz formatu

Wyobraź sobie, że sformatowałeś tytuł rozdziału — czerwony, pogrubiony, rozmiar 18 pt — i teraz chcesz identycznie sformatować pięć kolejnych tytułów. Robienie tego ręcznie za każdym razem to strata czasu. Z pomocą przychodzi Malarz formatu (w LibreOffice: Kopiowanie formatu).

Jak go używać?

1. Zaznacz tekst, którego format chcesz skopiować.
2. Kliknij ikonę Malarza formatu (wygląda jak pędzelek).
3. Zaznacz tekst, do którego chcesz zastosować ten format.

Gotowe! Format zostanie natychmiast przeniesiony.

Zapisywanie dokumentu w różnych formatach

Każdy edytor tekstu ma swój domyślny format pliku — np. Word zapisuje jako .docx, a LibreOffice jako .odt. Możesz jednak zapisać dokument w innym formacie, jeśli tego potrzebujesz:

• .docx — format Microsoft Word. Wybierz go, jeśli ktoś będzie otwierał dokument w Wordzie.
• .odt — format OpenDocument, używany przez LibreOffice. Darmowy i otwarty standard.
• .pdf — do drukowania i wysyłania dokumentów, gdy nie chcesz, żeby ktoś mógł je łatwo edytować.
• .txt — tylko czysty tekst, zero formatowania. Przydaje się do prostych notatek.

Żeby zapisać w innym formacie, wybierz Plik → Zapisz jako i wybierz typ pliku z listy.

Korzystanie z Pomocy programu

Nie musisz pamiętać wszystkiego na pamięć. Każdy edytor tekstu ma wbudowaną Pomoc (ang. Help). Możesz ją otworzyć klawiszem F1 lub przez menu Pomoc → Pomoc programu. Wpisz słowo kluczowe, np. „akapit” lub „wcięcie”, i program pokaże Ci szczegółowe instrukcje.

Słowniczek PL/ENG

Polski	Angielski
edytor tekstu	word processor / text editor
akapit	paragraph
formatowanie	formatting
format pliku	file format

Zadania dla Ciebie

Zadanie 1 Otwórz edytor tekstu (Word lub LibreOffice Writer). Napisz krótki tekst o swoim ulubionym hobby — minimum 3 akapity. Każdy akapit powinien dotyczyć innego aspektu tego hobby. Zapisz plik w formacie .docx pod nazwą „hobby_imie”. Sprawdź, czy plik pojawił się w folderze.

Zadanie 2 Otwórz dowolny dokument tekstowy (może być ten z zadania 1). Sformatuj tytuł: czcionka 18 pt, pogrubiona, wyśrodkowana. Sformatuj tekst główny: czcionka 12 pt, justowanie. Użyj Malarza formatu, żeby skopiować formatowanie tytułu na inny fragment tekstu. Zapisz dokument w dwóch formatach: .docx i .pdf.

Zadanie 3 Otwórz Pomoc programu (klawisz F1) i odszukaj informacje na temat wcięć akapitu. Na podstawie tego, czego się dowiedziałeś, przygotuj dokument zawierający: tytuł główny, trzy akapity z wcięciem pierwszego wiersza oraz jeden akapit z wcięciem całego bloku. Opisz w kilku zdaniach, kiedy każde z tych wcięć jest przydatne. Zapisz plik w formacie .odt.