6 – Instrukcje iteracyjne

Instrukcje iteracyjne, czyli pętle, to narzędzia w programowaniu, które pozwalają na wielokrotne wykonywanie tego samego fragmentu kodu. Używa się ich, gdy trzeba powtórzyć te same czynności dla różnych danych, aż do momentu spełnienia danego warunku. Najczęściej stosowane rodzaje pętli to:

  1. Pętla for – stosowana, gdy znamy liczbę powtórzeń. Umożliwia przechodzenie przez zbiory danych, jak tablice czy listy.
  2. Pętla while – wykonuje blok kodu, dopóki spełniony jest określony warunek. Przydatna, gdy nie wiadomo, ile razy trzeba powtórzyć kod.

Instrukcje iteracyjne są kluczowym elementem w programowaniu, umożliwiającym efektywne przetwarzanie dużych zbiorów danych oraz automatyzację powtarzających się zadań.

Instrukcja FOR

1. Porównanie instrukcji FOR

Jak to działa?

Każda pętla for składa się z trzech głównych elementów:

  1. Słowo for – sygnał dla komputera, że zaczynamy powtarzanie.
  2. Licznik (zmienna) – np. i, który liczy, który to już „obrót” pętli.
  3. Zakres (range) – informacja, ile razy lub w jakim przedziale mamy działać.

Przykład: Odliczanie do startu

for i in range(5):
	print("Start za…", i)
Python

Wynik: Komputer wypisze liczby od 0 do 4. (Pamiętaj! Python domyślnie zaczyna liczyć od 0).

Najważniejsza zasada: Wcięcie!

W Pythonie wszystko, co ma się dziać wewnątrz pętli, musi być przesunięte w prawo (zwykle o 4 spacje lub jeden klawisz Tab). To tak zwane wcięcie. Jeśli o nim zapomnisz, komputer wyświetli błąd i nie będzie wiedział, które polecenia ma powtarzać!

Funkcja range() – Twój sterownik

Funkcja range() to serce pętli for. Pozwala nam dokładnie zaplanować, jakie liczby pętla ma „przerobić”. Możesz jej używać na trzy sposoby:

  1. Jeden argument: range(stop) Mówisz komputerowi tylko, gdzie ma skończyć. Pamiętaj, że Python liczy od zera i zatrzymuje się tuż przed podaną liczbą.
    • range(3) da nam liczby: 0, 1, 2 (wykona się 3 razy).
  2. Dwa argumenty: range(start, stop) Sam decydujesz, od jakiej liczby zacząć.
    • range(5, 8) da nam liczby: 5, 6, 7 (zatrzyma się przed 8).
    • Przykład: Jeśli chcesz wypisać oceny od 1 do 6, użyjesz range(1, 7).
  3. Trzy argumenty: range(start, stop, krok) To najbardziej zaawansowana wersja. Trzecia liczba mówi nam, o ile „skaczemy”.
    • range(1, 10, 2) da nam liczby nieparzyste: 1, 3, 5, 7, 9.
    • range(10, 0, -1) pozwoli nam liczyć do tyłu: 10, 9, 8… 1.

Pętla na napisach, czyli literowanie

Pętla for nie służy tylko do liczb! Możesz jej użyć, aby „przejść” przez dowolne słowo. Komputer potraktuje wtedy napis jak kolejkę liter i po kolei będzie brał każdą z nich do pętli.

Przykład: Chcesz, żeby program przeliterował Twoje imię? Nic prostszego!

imie = "Kamil"
for litera in imie:
    print("Litera to:", litera)
Python

Wynik: Każda litera imienia Kamil pojawi się w nowej linii. To świetny sposób, jeśli chcesz np. sprawdzić, czy w słowie występuje litera „a” lub policzyć, jak długie jest zdanie.

Pułapki i błędy, czyli na co uważać?

Nawet zawodowcom zdarza się o tym zapomnieć! Żeby pętla działała, musisz przestrzegać dwóch żelaznych zasad Pythona:

  • Dwukropek na końcu linii: Linia z instrukcją for zawsze musi kończyć się dwukropkiem :. To znak dla Pythona: „Uwaga, pod spodem jest kod, który masz powtarzać!”.
  • Magiczne wcięcie (Tabulacja): Wszystko, co ma się dziać wewnątrz pętli, musi być przesunięte w prawo. Jeśli napiszesz kod równo pod słowem for, Python uzna, że to już koniec pętli.

Złota zasada: Brak wcięcia = błąd IndentationError. Pamiętaj o klawiszu Tab!

for i in range(3):
	print("To jest w pętli") 		# Wcięte - powtórzy się 3 razy
print("To jest poza pętlą")		# Nie wcięte - wypisze się tylko raz na końcu
Python

Instrukcja WHILE

2. Porównanie instrukcji WHILE

Zestaw zadań: Pętla for (Wstęp)

Zadanie 1: Rozgrzewka Napisz program, który wypisze na ekranie kolejne liczby od 0 do 9. Wskazówka: Pamiętaj, że range(10) generuje liczby zaczynając od 0.

Zadanie 2: Liczenie Napisz program, który wypisze liczby od 1 do 20. Wskazówka: Użyj range(start, stop).

Zadanie 3: Powtarzanie tekstu Napisz program, który 5 razy wyświetli zdanie: „Uczę się pętli w Pythonie!”.

Zadanie 4: Liczby parzyste Napisz program, który wypisze wszystkie liczby parzyste od 2 do 20. Wskazówka: Trzeci argument w range to krok (step).

Zadanie 5: Odliczanie Napisz program, który wypisze liczby od 10 do 1 (w dół), a na końcu wyświetli słowo „START!”. Wskazówka: Krok w range może być ujemny.

Zadanie 6: Kwadraty liczb Napisz program, który dla liczb od 1 do 10 wypisze ich drugie potęgi (np. „Kwadrat liczby 3 to 9”).

Zadanie 7: Sumowanie Stwórz zmienną suma = 0. Użyj pętli for, aby dodać do niej liczby od 1 do 5. Na końcu wypisz wynik (powinno wyjść 15).

Zadanie 8: Literowanie Napisz program, który wypisze każdą literę słowa „PYTHON” w nowej linii. Wskazówka: Pętlą for można iterować bezpośrednio po napisie.

Zadanie 9: Tabliczka mnożenia przez 7 Napisz program, który wypisze wyniki mnożenia liczby 7 przez liczby od 1 do 10 (np. „1 * 7 = 7”, „2 * 7 = 14” itd.).

Zadanie 10: Prosty wzorek Napisz program, który 5 razy wyświetli linię składającą się z trzech gwiazdek ***.